Gwara

Gwara kociewska, to dialekt którym jeszcze do dnia dzisiejszego posługują się mieszkańcy naszego regionu.

Niestety, historyczna gwara, opisana przez językoznawców w pierwszej połowie XX wieku zanika, choć być może doczeka jeszcze swojego renesansu, choćby za sprawą edukacji regionalnej. Jest to dialekt pomorski ukształtowany także pod wpływem dialektów sąsiednich - mazowieckiego, kujawskiego i wielkopolskiego. Kazimierz Nitsch Kociewiem nazwał cały obszar, gdzie brak było, tak charakterystycznego dla Pomorza å. Gustaw Pobłocki i Stanisław Kujot rozciągnęli natomiast „pierwotne” Kociewie w oparciu o inną cechę językową. Było nią kończenie form 3. osoby liczby mnogiej czasu przeszłego na –eli (posprzątyweli, przyjecheli itd.). Co ważne, obie te cechy nie pokrywają się. Znamy już granice „rozszerzonego” Kociewia Kazimierza Nitscha, natomiast forma –eli, występująca także na południowych Kaszubach, rozciąga się od linii Tczew-Kościerzyna po Nowe, nie obejmując ani większości powiatu świeckiego, ani zachodniej części powiatu starogardzkiego Zaś, co ciekawe, właśnie ta cecha była podawana przez sąsiadów Kociewiaków jako ich wyróżnik.
W gwarze widoczne są też germanizmy jak bana (kolej) czy dekel (pokrywka), nie stanowią jednak aż tak powszechnego odsetka słownictwa jak to się często wydaje. Trudno wskazać ile osób posługuje się gwarą kociewską. Z pewnością dostępność mediów - radia, telewizji i Internetu upowszechniających literacki język polski powoduje wypieranie z użycia pojedynczych słów kociewskich i zamierania tradycyjnej gwary. Nie znika ona jednak zupełnie, przekształca się bowiem w o wiele bliższą literackiej polszczyźnie gwarę „nowokociewską” – jak nazywa ją najlepsza znawczyni tej tematyki profesor Maria Pająkowska-Kensik. Dzięki badaczom, językoznawcom i etnografom udało się zebrać słownictwo kociewskie. Do wiekopomnych dzieł należy praca księdza Bernarda Sychty Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej - trzytomowy słownik gwary wydany na przestrzeni lat sześćdziesiątych - osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Z nowych prac należy wskazać Mały słownik kociewski prof. Marii Pająkowskiej-Kensik, czy Popularny słownik kociewski, pod redakcją tej samej autorki.

KONTAKT

Oddział Kociewski
Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego  w Tczewie

83-110 TCZEW

ul. 30 Stycznia 4

e-mail:  zkp.tczew@wp.pl

KRS, NIP, REGON

KRS: 0000251402

NIP: 593-25-13-717

REGON: 220517046

 

Konto: Bank Spółdzielczy w Tczewie

87 8345 0006 0004 0989 2000 000

Media społecznościowe